नागपूर शहरातील आंबेडकरी चळवळीला एक नवी दिशा आणि प्रेरणा देणारा कार्यक्रम शुक्रवारी, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कन्वेंशन सेंटर, कामठी रोड येथे आयोजित करण्यात आला. कर्मवीर हरिदास आवळे यांच्या ११० व्या जयंतीनिमित्त कर्मवीर हरिदास आवळे बाबू प्रतिष्ठानतर्फे आयोजित परिसंवाद आणि पुरस्कार वितरण सोहळ्याने सामाजिक न्याय, तरुणांच्या भविष्य आणि चळवळीच्या एकजुटीवर प्रकाश टाकला. या सोहळ्यात ज्येष्ठ आंबेडकरी विचारवंत प्रा. रणजित मेश्राम यांनी रिपब्लिकन पक्षाच्या इतिहासाचा आढावा घेताना सतत नकारात्मक विचार करण्याऐवजी वर्तमानातील तरुणांच्या प्रश्नांना प्राधान्य देण्याचे आवाहन केले. प्रा. मेश्राम यांनी सांगितले की, रिपब्लिकन पक्षाने एकेकाळी सुवर्ण काळ अनुभवला होता, ज्यात ६ खासदार, १९ आमदार आणि नागपूर महापालिकेची सत्ता यांचा समावेश होता. "डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आणखी काही वर्षे जगले असते, तर पक्षाचे चित्र काही वेगळे असते. आता परिस्थिती वाईट झाली, हा अपघात होता. त्यामुळे सतत नकारात्मक विचार करून आपण नव्या पिढीचाही राग ओढवून घेत आहोत," असे म्हणत त्यांनी चळवळीला सकारात्मक दिशा देण्याची गरज अधोरेखित केली. या सोहळ्याने आंबेडकरी चळवळीला नवे आयाम प्राप्त झाले असून, सामाजिक न्यायाच्या क्षेत्रात कार्यरत असलेल्या व्यक्तींना मान्यता देण्याच्या दृष्टीने हे एक महत्त्वाचे पाऊल ठरले आहे.

     कार्यक्रमाची सुरुवात कर्मवीर हरिदास आवळे यांच्या प्रतिमेसह पारंपरिक पूजा-अर्चनेने झाली, ज्यात उपस्थित मान्यवरांनी सहभाग घेतला. हा सोहळा केवळ पुरस्कार वितरणापुरता मर्यादित नव्हता, तर चळवळीच्या वर्तमान आव्हानांवर चर्चा करणारा परिसंवाद होता. प्रा. रणजित मेश्राम यांनी आपल्या मुख्य भाषणात चळवळ आणि राजकारणाच्या मूलभूत तत्त्वांवर प्रकाश टाकला. ते म्हणाले, "चळवळ किंवा राजकारण तरुणांच्या उत्साहावर चालविले जाते. त्यामुळे त्यांच्या प्रश्नांसाठी लढणे महत्त्वाचे आहे. ८० कोटी लोक ५ किलो अन्नावर जगतात, हे कसले सामाजिक स्वातंत्र्य?" या सवालाने उपस्थितांमध्ये विचार करण्यास प्रवृत्त केले. त्यांनी पुढे आवाहन केले की, "चळवळीत वेगळेपणा आहे, पण एकाकीपणा येऊ देऊ नका. सर्वसमावेशक व्हा आणि समाजाच्या प्रत्येक घटकाला सोबत घ्या." प्रा. मेश्राम यांच्या या शब्दांनी तरुण कार्यकर्त्यांमध्ये उत्साह निर्माण झाला आणि चळवळीला नव्या दिशेने नेण्याची चर्चा सुरू झाली. त्यांनी रिपब्लिकन पक्षाच्या इतिहासातील यशस्वी काळाचा उल्लेख करून सध्याच्या संकटांवर मात करण्यासाठी सकारात्मक दृष्टिकोनाची गरज सांगितली. हा संदेश केवळ रिपब्लिकन पक्षापुरता मर्यादित न राहता, संपूर्ण आंबेडकरी चळवळीसाठी मार्गदर्शक ठरला आहे.

     या सोहळ्यात इतर मान्यवरांनीही चळवळीच्या वर्तमान आणि भविष्यावर भाष्य केले. लोकमतचे संपादक श्रीमंत माने यांनी सांगितले की, "वर्तमानात संघर्ष करण्याचा आणि भविष्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन नसलेले लोक इतिहासात रमतात. सध्याच्या स्थितीत लोकांमध्ये प्रचंड संभ्रम आणि संदिग्ध वातावरण आहे. एकीकडे विज्ञान-तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीचे दाखले देत जागतिक स्पर्धेत अस्तित्व शोधण्याचा मतप्रवाह आहे, मात्र दुसऱ्या बाजूला भांडवली अर्थव्यवस्थेत तरुण पिढीला अंधारात ढकलले जात आहे." ते पुढे म्हणाले, "जात संपली म्हणतात, पण सर्वाधिक आंदोलने जातीसाठीच होतात. सामान्यांच्या जगण्याचा आधार असलेली शिक्षण, आरोग्य, रोजगाराची सार्वजनिक व्यवस्था संविधानाच्या वर्तुळातून बाहेर फेकली जात आहे. तेव्हा सर्वांनी एकत्रित लढा देण्याची गरज आहे." माने यांच्या या विश्लेषणाने उपस्थितांमध्ये सामाजिक असमानतेवर चर्चा तापली आणि चळवळीला व्यापक स्वरूप देण्याची गरज अधोरेखित झाली. सामाजिक न्याय विभागाचे प्रादेशिक उपायुक्त डॉ. सिद्धार्थ गायकवाड यांनी आंबेडकरी समाजाने अनुसूचित जातींमधल्याच इतर समाजाचे दुःख-वेदना समजून घेण्याचे आणि मदतीसाठी पुढे येण्याचे आवाहन केले. ते म्हणाले, "चळवळीसाठी आयुष्य वेचणाऱ्यांचा सन्मान करण्याचीही गरज आहे. हे सन्मान केवळ औपचारिकता नव्हेत, तर समाजकार्याला प्रोत्साहन देणारे आहेत." गायकवाड यांच्या या शब्दांनी सोहळ्याला भावनिक स्पर्श प्राप्त झाला आणि सामाजिक एकजुटीचे महत्त्व अधोरेखित झाले.

     प्रतिष्ठानचे अध्यक्ष विनायकराव जामगडे यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात कर्मवीर हरिदास आवळे यांच्या कार्याचा उल्लेख करून सांगितले की, "आवळे यांच्यासारखे समाजसेवक चळवळीला दिशा देतात. हा सोहळा त्यांच्या आदर्शांचा प्रसार करण्याचा प्रयत्न आहे." सचिव डॉ. पुरणचंद्र मेश्राम यांनी आयोजनाचे वैशिष्ट्य सांगितले, ज्यात परिसंवादात सामाजिक न्यायाच्या विविध पैलूंवर चर्चा झाली. कार्यक्रमाचे संचालन प्रा. राष्ट्रपाल मेश्राम यांनी कुशलतेने केले, ज्यात उपस्थितांना सक्रिय सहभाग घेण्याची संधी मिळाली. सुधीर मेश्राम यांनी सर्वांचे आभार मानले आणि भविष्यात अशा उपक्रमांची घोषणा केली. हा सोहळा केवळ जयंतीनिमित्त नव्हता, तर आंबेडकरी चळवळीला मजबूत करण्याचा एक प्रयत्न होता. यातून तरुणांना रोजगार, शिक्षण आणि सामाजिक न्यायाच्या मुद्द्यांवर जागृती झाली आणि चळवळीला नवे कार्यकर्ते मिळण्याची शक्यता वाढली.

     या सोहळ्यात अनेक मान्यवर व्यक्तींचा विशेष सन्मान करण्यात आला, ज्यामुळे कार्यक्रमाला अधिक वैभव प्राप्त झाले. विनायकराव जामगडे यांना 'कर्मवीर आवळेबाबू जीवनगौरव पुरस्कार', पुरुषोत्तम गायकवाड यांना 'माजी महापौर रामरतन जाणोरकर समाजगौरव पुरस्कार', करुणाकर उके यांना 'नगरसेवक आकांत माटे स्मृती समाजगौरव पुरस्कार', हरीश जाणोरकर यांना 'माजी महापौर सखाराम मेश्राम स्मृती पुरस्कार', प्रा. सविता कांबळे यांना 'माजी स्थायी समिती अध्यक्ष ताराबाई मेश्राम स्मृती पुरस्कार', अॅड. व्ही. पी. बोरकर यांना 'गजानन आवळे स्मृती पुरस्कार' प्रदान करण्यात आले. याशिवाय, यादवराव पाटील, विनोद आटे, प्रभाकर पानतावणे, नामदेव खोब्रागडे, मधुकर बोरीकर, श्रीराम गणेर, भाऊराव वानखेडे, सचिन कांबळे, आनंद तेलंग, रामभाऊ आंबुलकर, संतोषसिंह लांजेवार, अरुण गेडाम यांनाही शाल, श्रीफळ आणि प्रमाणपत्र देऊन सन्मानित करण्यात आले. हे पुरस्कार केवळ व्यक्तिगत यशाचे स्मरण नव्हते, तर समाजकार्याच्या दीर्घ प्रवासाचे मान्यांकन होते. प्रत्येक सन्मानित व्यक्तीने आपल्या संक्षिप्त भाषणात चळवळीच्या योगदानाचा उल्लेख करून उपस्थितांना प्रेरणा दिली. हा सोहळा नागपूर आणि विदर्भातील आंबेडकरी समाजासाठी एक प्रेरणास्रोत ठरला असून, भविष्यात तरुणांना सामाजिक न्यायाच्या लढ्यात सक्रिय करण्यासाठी उपयुक्त ठरेल. अशा उपक्रमांमुळे चळवळीला नवे रक्तप्रवाह मिळेल आणि रिपब्लिकन पक्षाची पुनरुज्जीवनाची शक्यता वाढेल.