नागपूर, २०२५: नागपूरमधील वर्धा मार्गावरील अजनी चौक ते विमानतळ चौकापर्यंतच्या आशिया खंडातील सर्वात लांब डबल डेकर उड्डाणपुलावर भारतरत्न पुरस्कार प्राप्त व्यक्तींची छायाचित्रे आणि त्यांचा संक्षिप्त परिचय असलेले फलक लावण्यात आले आहेत. परंतु, ओबीसी समाजाचे प्रेरणास्थान आणि 'जननायक' म्हणून ओळखले जाणारे भारतरत्न कर्पूरी ठाकूर यांचे छायाचित्र या फलकांवर नसल्याने ओबीसी संघटनांनी तीव्र आक्षेप नोंदवला आहे. या उड्डाणपुलावर फलक लावणाऱ्या ग्रीन फाऊंडेशन नागपूर या स्वयंसेवी संस्थेने येत्या काही दिवसांत कर्पूरी ठाकूर यांचा फलक लावण्याचे आश्वासन दिले आहे.

     या डबल डेकर उड्डाणपुलाचे बांधकाम राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण (NHAI) आणि महामेट्रो यांच्या संयुक्त विद्यमाने झाले आहे. ग्रीन फाऊंडेशनने महामेट्रोच्या परवानगीने भारतरत्न सन्मानित व्यक्तींची छायाचित्रे आणि परिचय असलेले फलक उड्डाणपुलावर लावले आहेत. हे फलक प्रवाशांना आणि नव्या पिढीला भारतरत्न व्यक्तींची माहिती देणारे आणि प्रेरणादायी ठरत आहेत. परंतु, ओबीसी समाजाच्या उत्थानासाठी आयुष्यभर लढणाऱ्या कर्पूरी ठाकूर यांचा समावेश नसल्याने ओबीसी अधिकार युवा मंचाचे मुख्य संयोजक उमेश कोराम यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली. त्यांनी ही चूक ग्रीन फाऊंडेशनच्या लक्षात आणून दिली, त्यानंतर संस्थेने लवकरच फलक लावण्याचे आश्वासन दिले आहे. संस्थेचे निशांत गांधी यांनी सांगितले की, काही दिवसांत कर्पूरी ठाकूर यांचे छायाचित्र आणि परिचय असलेला फलक उड्डाणपुलावर लावला जाईल.

कर्पूरी ठाकूर यांचे योगदान आणि ओबीसी समाजाचे महत्त्व

     कर्पूरी ठाकूर हे बिहारचे दोनदा मुख्यमंत्री राहिलेले आणि सामाजिक न्यायाचे प्रतीक मानले जाणारे नेते होते. १९७७ मध्ये दुसऱ्यांदा मुख्यमंत्री झाल्यावर त्यांनी मुंगेरीलाल आयोग लागू करून बिहारमधील सरकारी नोकऱ्यांमध्ये ओबीसींना २६ टक्के आरक्षण मिळवून दिले. यामुळे पुढे मंडल आयोग स्थापन करण्याचा मार्ग मोकळा झाला, ज्याने ओबीसींना राष्ट्रीय स्तरावर आरक्षण मिळवून देण्यासाठी दबाव निर्माण केला. भारत सरकारने त्यांना मरणोपरांत भारतरत्न पुरस्काराने सन्मानित केले. अशा थोर व्यक्तीचे छायाचित्र उड्डाणपुलावरील फलकांवर नसणे हे ओबीसी समाजासाठी अपमानास्पद असल्याचे उमेश कोराम यांनी नमूद केले. त्यांनी सांगितले की, कर्पूरी ठाकूर यांचे योगदान नव्या पिढीला प्रेरणा देणारे आहे, आणि त्यांचा समावेश न करणे हा सामाजिक न्यायाच्या तत्त्वांचा अवमान आहे.

ओबीसी संघटनांचा आक्षेप आणि सामाजिक जागरूकता

     ओबीसी संघटनांनी या प्रकरणाला सामाजिक न्यायाशी जोडले आहे. कर्पूरी ठाकूर यांनी ओबीसी समाजाच्या शिक्षण, रोजगार आणि सामाजिक सन्मानासाठी दिलेल्या योगदानाला कमी लेखणे अयोग्य आहे, असे संघटनांचे म्हणणे आहे. उड्डाणपुलावरील फलक नव्या पिढीला भारतरत्न व्यक्तींची ओळख करून देतात, परंतु कर्पूरी ठाकूर यांच्यासारख्या जननायकाचा समावेश नसणे हा ओबीसी समाजाच्या योगदानाकडे दुर्लक्ष असल्याचे दर्शविते. ओबीसी अधिकार युवा मंचाने मागणी केली आहे की, कर्पूरी ठाकूर यांचे छायाचित्र आणि परिचय तातडीने फलकावर समाविष्ट करावे, जेणेकरून समाजाला त्यांचे योगदान आणि प्रेरणा कायम राहील.

ग्रीन फाऊंडेशनचे आश्वासन आणि पुढील पावले

     ग्रीन फाऊंडेशनने या आक्षेपानंतर त्वरित कारवाईचे आश्वासन दिले आहे. संस्थेच्या प्रतिनिधींनी सांगितले की, ही चूक अनावधानाने झाली असून, लवकरच कर्पूरी ठाकूर यांचा फलक उड्डाणपुलावर लावला जाईल. यामुळे ओबीसी समाजामध्ये सकारात्मक संदेश गेला आहे. तथापि, ओबीसी संघटनांनी स्पष्ट केले आहे की, जोपर्यंत फलक प्रत्यक्षात लावला जात नाही, तोपर्यंत ते याचा पाठपुरावा करत राहतील. यावेळी, सामाजिक न्यायासाठी लढणाऱ्या कार्यकर्त्यांनी सर्वांनी एकजुटीने अशा चुका दुरुस्त करण्यासाठी पुढे येण्याचे आवाहन केले आहे.

सामाजिक समावेशकतेचा संदेश

     नागपूरच्या या डबल डेकर उड्डाणपुलावर भारतरत्न व्यक्तींचे फलक लावणे ही एक प्रशंसनीय आणि प्रेरणादायी उपक्रम आहे. परंतु, कर्पूरी ठाकूर यांच्यासारख्या ओबीसी समाजाच्या प्रेरणास्थानाचा समावेश नसणे हा सामाजिक समावेशकतेच्या तत्त्वांवर प्रश्नचिन्ह ठरतो. या प्रकरणाने ओबीसी समाजाच्या हक्कांसाठी आणि योग्य प्रतिनिधित्वासाठी जागरूकता निर्माण केली आहे. ग्रीन फाऊंडेशनच्या आश्वासनामुळे आशा निर्माण झाली असली, तरी या मागणीचा पाठपुरावा आणि त्याची अंमलबजावणी यावर समाजाचे लक्ष आहे.